تيفوئيد

تعريف

يك بيماري باكتريال است كه شروعي تدريجي داشته و با تب ممتد ( تب پلكاني ) ، سردرد و حالت گيجي ، ضعف ، بي اشتهايي ، كندي نبض ، بزرگي طحال ، سرفه بدون خلط ، يبوست و يا اسهال همراه مي باشد در نوزادان و شيرخواران شروع بيماري ممكن است ناگهاني بوده و اسهال بيش از يبوست شايع است . درحدود 1% موارد درمان نشده احتمال خونريزي گوارشي يا سوراخ شدن روده كوچك وجود دارد عوارض مهم ديگر عبارتند از توكسمي (وجود سم در خون)و ميو كارديت (التهاب عضله قلب).

موارد خفيف و بدون علامت در مناطق بومي ديده مي شود عامل بيماريزا را مي توان در مراحل اوليه بيماري از خون ، مدفوع و ادرار بيمار جدا كرد

عامل بيماريزا

عامل حصبه ، باسيل تيفوئيد يا سالمونلاتيفي ( Salmonella typhi ) مي باشد . سالمونلاها داراي يك آندوتوكسين قوي هستند.

مخزن بيماري

بيماري در تمام دنيا منتشر است در ايران نيز كم و بيش از كليه استانهاي كشور گزارش مي شود. انسان مخزن بيماري مي باشددر اكثر نقاط دنيا حاملين مدفوعي شايعتر از حاملين ادراري هستند حامل شدن ممكن است بدنبال بيماري حاد ، خفيف يا حتي عفونتهاي بدون علامت باشد حاملين مزمن كه بيشتر از يكسال عامل سالمونلا را دفع مي نمايند اغلب افرادي هستند با سن متوسط بخصوص زنان كه اكثرا ناراحتيهايي در كيسه صفرا دارند .

راه سرايت

1. غذا يا آب آلوده به مدفوع يا ادرار بيماران يا حاملين

2. ميوه جات خام ، سبزيجات آلوده به كود انساني

3. شير و فرآورده هاي لبني آلوده ( آلوده شده توسط دست حاملين )

4. مصرف صدف دريايي آلوده

مگس و سوسك بعنوان ناقلين مكانيكي مي توانند اغذيه را آلوده سازند و سپس ارگانيسم در داخل غذا تكثير مي يابد تا به مقدار آلوده كننده خود برسد.

دوره كمون

بستگي به تعداد ميكروب وارد شده به بدن شخص دارد معمولاً بين يك تا سه هفته طول مي كشد.

دوره سرايت

تا وقتي كه با سيل در ترشحات باشد يعني از هفته اول تا دوره نقاهت امكان سرايت وجود دارد 10% بيماران حصبه اي باسيل را تا سه ماه بعد از شروع علائم دفع مي كنند و در 10-5% موارد حامل مزمن باقي مي مانند ( بيش از يكسال )

حساسيت و مقاومت

همه مردم نسبت به بيماري حساس هستند و اين حساسيت با كاهش اسيديته معده بيشتر مي شود. د رمناطق بومي، حصبه بيشتر در اطفال قبل از سنين مدرسه و درسن مدرسه مشاهده مي شود.

علائم باليني

شروع بيماري معمولاً با تب همرا ه است كه ابتدا پلكاني بوده و سپس مداوم مي گردد سردرد همراه آن گاه آنقدر شديد است كه در تشخيص افتراقي مننژيت قرار مي گيرد . تهوع و استفراغ ، ضعف و بي اشتهايي ، درد عضلات و مفاصل ، دل درد و نفخ شكم ، لكه هاي كوچك قرمز رنگ روي تنه كه با فشار محو مي شوند ( Rose Spots) ، كندي نبض و ندرتا بزرگي غدد لنفاوي نيز ممكن است وجود داشته باشد .

تشخيص

در صورت موجود بودن علائم باليني مشكوك تشخيص قطعي توسط :

انجام كشت از نمونه خون ،مدفوع، ادرار، مغز استخوان و در مواردي نمونه برداري از لكه هاي روي تنه( rose Spots) .

درمان

داروهايي كه دردرمان تيفوئيد توصيه مي شود عبارتند از :كلرامفنيكل ، كوتريموكسازول ، آمپي سيلين ، آموكسي سيلين و در صورت اثبات مقاومت دارويي مي توان ضمن بستري نمودن بيماران از سفترياكسون يا سيپروفلوكساسين استفاده كرد جداسازي بيماران لازم نيست ولي رعايت موازين بهداشتي در رابطه با دفع مدفوع و ادرار ضروري است . قرنطينه لزومي ندارد.ضدعفوني مدفوع ، ادرار با شير آهك 20% ، كرئولين 5% يا محلول كلر 20 PPM و لوزامي كه آلوده به آنها شده باشد با مواد پاك كننده الزامي است.

اقدامات پيشگيري كننده

1- آموزش همگاني در مورد اهميت شستشوي دستها با آب و صابون بعد از اجابت مزاج و قبل از تهيه و صرف غذا به خصوص در مورد كساني كه با مواد خوراكي سروكار دارند يا از بيماران و اطفال مراقبت مي كنند.

2- دفع صحيح فضولات انساني ، رعايت فاصله بين چاه فاضلاب و چاه آب آشاميدني و عدم وجود حشرات در اطراف چاه توالت .

3- تامين آب سالم به منظور آشاميدن ، شستشوي سبزيجات ، ميوه جات و ظروف .

4- كنترل حشرات توسط حشره كشها و دفع صحيح زباله در كيسه هاي نايلوني جهت عدم تجمع حشرات.

5- دقت لازم در سلامت تهيه مواد خوراكي ، حمل و نگهداري آن ، بخصوص اغذيه اي كه سرد مصرف مي شوند( مثل سالاد )ودر صورت عدم اطمينان از پاكيزه بودن مواد غذايي بهتر است اغذيه پخته اي كه داغ مصرف مي شوند يا ميوه هايي كه پوستشان بريده مي شود استفاده شود ( البته پس از شستشوي صحيح و ضد عفوني پوست آنها ، چون چاقو و دست مصرف كننده آلوده به پوست ميوه خواهدشد مي تواند داخل ميوه را نيز آلوده كند )

6- پاستوريزه كردن يا جوشاندن شير و كليه محصولات لبني ، نظارت بر كليه جنبه هاي تهيه ، نگهداري و تحويل محصولات لبني .

7- كنترل كيفي ، كليه محصولات تهيه شده از سبزيجات كه قراراست به مصرف انساني برسد ضد عفوني صحيح آن و استفاده از آب سالم جهت خنك كردن غذاهايي كه كنسرو مي شوند.

8- تشويق تغذيه با شير مادر در تمام طول شير خوارگي و در غير اينصورت جوشاندن شير و آبي كه به مصرف تغذيه شيرخوار ميرسد.

9- محدوديت مصرف صدف خوراكي ، جوشاندن آن به مدت حداقل 10 دقيقه الزامي است .

10- از كليه اطرافيان بيمار بايد كشت مدفوع از نظر تيفوئيد انجام شود جهت بررسي فعاليت بيماريابي و يافتن حاملين از شاخص زير استفاده مي شود.